Eğitim · SolEdu · Bir başarı hikâyesi

SolEdu'yu neden kurduk — ve bugün nerede?

2025'te Türkiye müfredatını yeniden kurdu; Mart 2026'da bakanlığın 123 sayfalık soru yazım kılavuzu, iyi bir sınav sorusunun tanımını değiştirdi. Biz bu eğitim probleminin içinde saklı bir üretim problemi gördük ve onun için bir sistem mühendisliği yaptık. İşte hikâyenin bugüne kadarki kısmı.

Bu işe neden girdik?

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli yalnızca konuların sırasını değiştirmedi; ölçmenin sözleşmesini değiştirdi. Artık soru, öğrencinin bilgiyi kullanabildiğini ölçmek zorunda: veriyi yorumlamak, karar vermek, üretmek — yalnızca hatırlamak değil. Bakanlık bunu açıkça söylüyor:

Bu tek cümle, ülkedeki mevcut soru havuzlarının tamamını eskitiyor. Takvim de gerçek: Modelle yetişen ilk kuşak, 2028'de merkezî sınavlara bu ölçme diliyle girecek. Okulun denemesi neyi ölçüyorsa sınıf onu çalışır — ölçme öğretimi yönetir, tersi değil. Birilerinin kılavuza uygun on binlerce soruyu, hızla ve kaliteden ödün vermeden üretmesi gerekiyordu. Bu bir yazarlık problemi değil; hacim, tutarlılık ve kalite kontrol problemi. Yani tam bizim türden bir problem.

Soru neyi ölçerse, sınıf onu çalışır

Ölçmeyi her müfredatın sahadaki gerçek uygulayıcısı yapan bir mekanizma var; eğitimciler buna geri tepme etkisi diyor. Denemede hangi tip soru çıkıyorsa öğretmen onu çalıştırır; öğretmen neyi çalıştırıyorsa öğrenci o alışkanlıkla mezun olur. Soru havuzu ezberi ölçüyorsa, müfredat ne derse desin sınıf ezber çalışır. Bakanlığın kılavuzunun “bağlam temelli soru”yu bu kadar kesin tanımlaması bu yüzden:

Uzun metin, süs niyetine görsel, günlük hayattan isimler — hiçbiri soruyu bağlam temelli yapmaz. Kılavuzun tek işlevsellik testi şunu sorar: Öğrenci bağlamı hiç okumadan soruyu cevaplayabiliyor mu? Cevap evetse bağlam dekordur — ve soru yeniden kurgulanır.

“Yapay zekâya yazdıralım” tuzağı

Yapay zekâya tek bir makul soru ürettirmek kolay. On dört ölçütü aynı anda karşılayan, birbirini tekrar etmeyen bin soru ürettirmek ise bambaşka bir iş. Bir sohbet aracına “bağlam temelli 20 soru yaz” deyin: tek tek bakınca iyi görünürler. Kusurlar ancak sistemli denetimde ortaya çıkar:

1. 01

   Dekoratif bağlam

   Şık metni çıkarın, soru yine çözülüyor — kılavuzun temel testi sınıfta kalıyor.

2. 02

   Doğrulanmamış cevap

   Soruyu da cevabı da aynı akıl üretiyor; kimse bağımsız çözmüyor.

3. 03

   Hizalama sapması

   Akıl yürütme ölçmesi istenirken hatırlama ölçüyor. Güzel görünüyor, hedefi kaçırıyor.

4. 04

   Zayıf çeldirici

   Yanlış seçenekler rastgele; bilmeyeni çekmiyor, soru ayırt ediciliğini kaybediyor.

5. 05

   Kalıplaşma

   Yirmi soruda aynı açılış cümlesi, aynı senaryo ailesi, aynı isimler.

6. 06

   Uydurulmuş künye

   Var olmayan müfredat kodu üretiyor. Etiket doğru görünüyor, karşılığı yok.

Ne kurduk: soru için bir üretim hattı

SolEdu, soruya bir fabrikanın parçaya davrandığı gibi davranır. Yapay zekâ, resmî öğrenme çıktılarıyla hizalı aday soruları üretir; her aday, kılavuzun on dört ölçütünü kapsayan bağımsız denetim istasyonlarından geçer — bağlam seçimi, etik ve tarafsızlık, dil, kök ve seçenek kalitesi. Doğru cevabı hiç görmemiş bir kör çözücü her soruyu bağımsız çözer; uyuşmazlık, soruyu gerekçesiyle başa döndürür. Her yeni soru bugüne kadar üretilmiş havuzun tamamıyla karşılaştırılır; tekrarlayan senaryolar ve kalıp açılışlar teslimden önce elenir.

Onaylanan her soru; ÖSYM formatında kitapçık, cevap anahtarı, her kodu resmî müfredat veritabanından türetilen — yani uydurulamayan — künyesi ve denetim geçmişini özetleyen karnesiyle, baskıya hazır teslim edilir. Her karar zaman damgasıyla kayda geçer; reddedilen sorular bile kayıtta kalır.

Üretim, kılavuzun kendi beş adımlık döngüsünü izler: Öğrenme çıktısını sabitle, bağlamı kurgula, kök ve seçenekleri yaz, her çeldiriciyi belirli bir kavram yanılgısını temsil edecek şekilde tasarla, sonra işlevsellik testini çalıştır — soru bağlamsız çözülüyorsa ikinci adıma döner. Elenen soru silinip atılmaz; yeniden kurgulanır ve döngü sayısının kendisi bir kalite sinyalidir.

Örnek künye — Kolay · COĞ.10.1.3.a · SB2 · KB2.8 · OB4 · SDB2.1

Bugün nerede?

Sistem bugün ölçekte çalışıyor. Aşağıdaki rakamlar projeksiyon değil, canlı üretim verisi — ve her döngüyle büyüyor:

10 bin+

Bugüne kadar sistemde üretilen ve denetlenen soru

14 ölçüt

Kılavuz kontrol listesi, her soruda ayrı ayrı denetlenir

8 ders · 9–11

Lise kademesinde Maarif Modeli'ne geçilen tüm sınıflar

Karne

Her soru, denetim geçmişini özetleyen karnesiyle teslim edilir

Yayınevleri ve okullar, denetlenmiş setleri dizgi sistemlerinin beklediği formatta teslim alıyor; istedikleri sorunun geçmişini istedikleri an izleyebiliyor. “Kaliteli soru” bir iddia olmaktan çıktı, gösterebildiğimiz bir kanıta dönüştü. 2028'e giden yol uzun — ama hat çalışıyor ve her döngüde daha hızlı, daha çeşitli üretiyor. Bizim için SolEdu bir tezin kanıtı: Mühendislik disipliniyle birleştiğinde yapay zekâ, zorlu ve düzenlemeye tabi bir alanda bile gerçek sorumluluk taşıyabilir.